فرزندان باارزش ترین دارایی هر پدر و مادر هستن. به همین دلیله که خیلی از والدین به دنبال پرورش خلاقیت، استعدادیابی در کودکان و … هستن. هیچی واسه والدین قشنگ تر از این نیس که می بینن کودک دلبندشان چه جوری شروع به راه رفتن می کنه، چه جوری شیرین زبانی می کنه و چیجوری غذاخوردن رو یاد میگیره. شاید مهم ترین زمان زندگی هر کودک یک سالگی اون باشه. کودک یک ساله در راه رشد و نمو خود تغییرات زیادی رو تجربه می کنه. پدر و مادرها باید هشیار باشن و قدم به قدم در این راه اونو هدایت کنن. در این مقاله درباره رشد فیزیکی، رفتارها، مهارتای فردی و اجتماعی و سلامتی کودک یک ساله مطالبی یاد می گیرین.

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

 

رشد فیزیکی

هنگامی که کودکان به ۱۲ ماهگی می رسن، بسیار حرفه ای روی زمین می خزند و با کمک گرفتن از دسته مبلمون یا وسایل دیگر در دور حرکت می کنن. به جای اینکه به اونا کمک کنین، اجازه بدین خودشون حرکت کنن و فقط کودک خود رو تشویق کنین. ممکنه کمی طول بکشه تا بتونه خیلی راحت از اتاقی به اتاق دیگر برود، پس همیشه بغلش نکنین و بهش فرصت بدین آزادانه در یک محیط ایمن حرکت کنه. می تونین مبلمون و اثاثیه رو طوری بچینید که از اونا کمک بگیره. فقط مراقب باشین به خود آسیب نزند.

کودک در ۱۲ ماهگی می تونه اشیای کوچیکی به اندازه کشمش رو بین انگشت اشاره و انگشت شستش نگه داره. بیشتر کودکان در ۱۶ تا ۱۷ ماهگی راه می رن و تا ۱۸ ماهگی می تونن توپی رو بالای سرشون پرتاب کنن و سعی کنن اونو بگیرن.

بقیه مهارتای فیزیکی کودک یک ساله

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

  • می تونن به توپ لگد بزنن؛
  • خودشون رو از صندلی بزرگسالان بالا بکشن؛
  • خوب راه برن و بدوند؛
  • دو یا سه تکه از اسباب بازیا رو روی هم بچینن و برج بسازند؛
  • درِ بطری آب یا درِ خودکار رو بکشن؛
  • با قلم خط خطی کنن؛
  • سعی می کنن با قاشق یا چنگال خودشون غذاشون رو بخورند.

اگه نگران هستین که رشد کودک تون به اندازه کافی سریعه یا نه، بهترین کار مراجعه به دکتر متخصص اطفاله. صریحا از دکتر کودک تون بپرسید که بچتون در هر مرحله از زندگی، باید بتونه چه کارایی رو بکنه. همه کودکان در سراسر جهان، از هر فرهنگی که باشن، تقریبا از یک الگوی پیشرفت پیروی می کنن.

رفتار

۱. اضطراب جدایی

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

«اضطراب جدایی» از بزرگ ترها در کودک یک ساله، طبیعیه و معمولا بین ۸ تا ۱۴ ماهگی شروع می شه و ادامه پیدا میکنه. این حالت ممکنه از نظر مدت زمانی که طول می کشه و شدت اون، در کودکان جور واجور فرق داشته باشه. کلا طبیعیه که کودک با جدا شدن از مادر، اضطراب کمی رو تجربه کنه. والدین باید واسه کمک کردن به کودک شون، روالی همیشگی واسه خداحافظی کردن از اون داشته باشن. وقتی کودک رو ترک می کنین (واسه رفتن به محل کار، خرید و نظایر اون) و اونو به پرستارش می سپارید، از اون با یک روش خداحافظی کنین و سعی نکنین اونو تغییر بدین. در غیراین صورت اضطراب کودک رو شدیدتر می کنین. هیچوقت دوباره به سویش برنگردید، حتی اگه گریه کنه.

یکی از بزرگ ترین اشتباهات والدین اینه که تحمل گریه کودک رو ندارن و دور از چشم اون و بدون خداحافظی از اون منزل رو ترک می کنن. هیچوقت این کار رو نکنین. هنگامی که کودک در حال بازی یا انجام فعالیت و سرگرمیه، پیش اون برید، خداحافظی کنین و حتی اونو ببوسید، چون اگه کودک یهویی متوجه ی رفتن شما شه، تصور می کنن فرصتی واسه خداحافظی یا بوسیدن والدینش نداشتهه و همین اونو مضطرب می کنه. حتی اگه کودک ناراحت می شه و گریه می کنه، نگران نباشید، چون پس از رفتن شما به سرعت ساکت میشه. البته ضروریه که یک پرستار دانا و کارآزموده از کودک مراقبت کنه.

۲. استقلال طلبی

یکی دیگر از رفتارهای مهم که از هر کودکی سر می زنه، اینه که هر چیزی رو در مسیرش پرت می کنه. این رو درک کنین که کودک اصلا قصد آزاردادن شما رو نداره. یک کودک یک ساله فقط به طور طبیعی کنجکاوه، پس شاید اون به این موضوع فکر میکنه: «واقعا چه اتفاقی میفته اگه این فنجون رو از اون ارتفاع پایین بندازم؟» درواقع تنها چیزی که کودک یک ساله اصلا بهش فکر نمی کنه اینه که «ببینم واقعا میتونم با این کار مامان رو دیوونه کنم؟!»

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

کودک شما دیگر کم کم فهمیدهه که فردی جداگونه از شماس. پس اگه سعی می کنه استقلال خودشو به دست آورد، تعجب نکنین. اگه کودک واسه سوار شدن در صندلی مخصوصش در اتومبیل یا کالسکه اش، واسه حموم کردن یا عوض کردن پوشکش با شما کلنجار میره، مانعش نشید. اجازه بدین کودکان به این روش سعی کنن و استقلال شون رو به دست بیارن. فقط در مواردی که می خواید کودکان تون حرف شنوی بیشتری از شما داشته باشن و اونا قبول نمی کنن (مثل نشستن در صندلی مخصوص در اتومبیل) با پرت کردن حواسش کار خودتون رو انجام بدین. مثلا هنگامی که می خواید اونو به داخل اتومبیل ببرین، اسباب بازی مورد علاقه اش رو به دستش بدین یا آوازی رو که دوست داره بخونین تا حواسش پرت شه.

زبون

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

کودک یک ساله واژگان محدودی مثل مامان، بابا و دادا رو بلده. در این سن، چیزی که از بیشترین اهمیت برخورداره، واکنش کودک تون نسبت به سخنان دیگرونه. اون می تونه صدای پدر و مادرش رو تشخیص بده؟ نسبت به اسم خودش واکنش نشون می ده؟ هنگامی که می گین «بالا»، دستش رو بالا می بره؟ نسبت به سروصداهایی مثل صدای جاروبرقی یا بوق اتومبیل واکنش نشون می ده؟ هنگامی که بقیه درحال خندیدن هستن می خندد؟ هنگامی که بهش لبخند میزنن، واکنش نشون می ده؟ اگه نه، حتما به دکتر بچتون مراجعه کنین.

در طول این یک سال متوجه میشید که کودک بعضی از کلمات تک واژه ای رو ادا می کنه. اون کم کم مسیرهای ساده مثل «بینی ات کجاست؟» رو دنبال می کنن. یکی از مهم ترین روش ها واسه پیشرفت زبون و فن بیان کودک، صحبت کردن با اوست. ۹۰ درصد کودکان، کلمات رو ازطریق تکرار و تقلید از والدین و دور و بریا شون یاد می گیرن. واسه بچتون کتاب بخونین و با اون گفت وگو کنین. بهش بگید: «این چیه؟ یک سگ! سگ چیکار می کنه؟ می دود!» تا حد امکان با اونا رابطه برقرار کنین و اونا رو با واژگان جور واجور آشنا کنین.

سلامتی

در طول یک سالگی، دکتر کودک تون چندین موضوع رو از شما خواهید پرسید. یکی از مهم ترین اونا اینه که بچتون راه میره؟ درسته که بیشتر کودکان ۱۲ تا ۱۷ ماه کم کم راه رفتن رو یاد می گیرن، اما دکتر می خواد مطمئن شه که کودک تون می تونه سینه خیز برود، بایستد و خودش به تنهایی حرکت کنه یا نه.

دکتر باید قد و وزن کودک رو اندازه بگیره تا مطمئن شه که رشد کودک با سرعت مناسبی انجام می شه. با شما درباره نوبت واکسیناسیون بعدی صحبت می کنن. بعضی از شکلای جور واجور واکسنا در این زمان واکسن هیب (مریضی مربوط به مغز)، ذات الریه، فلج کودکان، MMR (سرخک، سرخجه و اوریون) و هپاتیت نوع A هستن.

سؤالات مهم دیگر دکتر، عبارت ان از:

  • عادات خواب: کودک تون شبا و عصرها چقدر می خوابد؟
  • عادات غذایی: کودک تون چه نوع غذایی (غذاهای جامد) می خوره؟ اون سعی می کنه خودش با استفاده از دست هاش غذا بخورد؟ باید با دکتر درباره عوض کردن شیرمادر یا شیرخشک با شیرگاو صحبت کنین.
  • رفتار: اون تماس چشمی برقرار می کنه؟ نسبت به اسمش واکنش نشون می ده یا به اشیا اشاره می کنه؟
  • بینایی: همیشه چشم هاش رو می مالد یا اسباب بازی و کتاب رو به چهره اش نزدیک می کنه؟
  • شنوایی: بچتون به طرف صدا برمیگرده؟
  • صحبت کردن: بچتون صداها، لالایی یا هر کلمه دیگری رو تقلید می کنه؟

توجه به بهداشت دهن ودندان

یکی از مهم ترین مواردی که بیشتر پدرومادرها معمولا اهمیتی بهش نمی دن بردن کودک یک ساله به دندان پزشکیه. الان انجمن دندان پزشکان و انجمن بهداشت کودکان پیشنهاد می کنن کودک حتما در سال اول تولد خود پیش دندان دکتر برود، چون اولین دندانای کودک بسیار ضعیف هستن. فقط یک سوم مادران به بهداشت دهن و دندان نوزادان خود اهمیت میدن. بعضی از والدین فکر می کنن بردن کودک یک ساله پیش دندان دکتر باعث هزینه های غیرضروری می شه. درحالی که اگه از همون اول به دندان دکتر مراجعه کنن، بعدا در هزینه هایی که باید واسه دندانای کودک پرداخت کنن، صرفه جویی می شه. تحقیقات نشون میدن هزینه های دندانی کودکانی که در یک سالگی به دندان دکتر مراجعه می کنن تا ۵ سال اول زندگی شون، ۴۰ درصد کمتر از بقیه کودکانه.

تغذیه

۱. شیر کامل

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

یکی از تغییرات بزرگ در یک سالگی کودک، اضافه کردن شیر کامل به رژیم غذایی کودکه. به دلیل فرق طعم شیر کامل با شیر مادر، معمولا کودک خیلی راحت این تغییر رو قبول نمی کنه. پس اول مقدار کمی از شیر کامل رو با شیرمادر مخلوط کنین تا مزه اش کم کم زیر زبونس برود. واسه خوراندن شیر به کودک در این سن، بهتره از فنجون مخصوص یا لیوان به جای شیشه شیر استفاده کنین، چون گرفتن شیشه شیر از کودک، خود رقابت دیگریه!

مقدار شیری که کودک در روز مصرف می کنه، نباید کم یا زیاد باشه. در این سن واسه اون حدود ۴۵۰ تا ۷۵۰ میلی لیتر کافیه. بیشتر از این مقدار روی مراحل جذب آهن اثر می ذاره و با سیر کردن شکم کودک باعث کاهش اشتهای اون میشه. ماست و پنیر با وجود اونکه منابع بسیار خوبی از ویتامین D و کلسیم هستن، از نظر مواد مغذی دیگر به پای شیر کامل نمی رسن.

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   کوک آزاری؛ آگاهی بخشی و مقابله

۲. بقیه موادمغذی موردنیاز کودک یک ساله

یک سالگی، بهترین زمان واسه تنظیم اولویتای غذایی کودکه. کم کم باید خیلی از میوه ها و سبزیجات تازه رو همراه با بقیه موادمغذی به کودک بدین. واسه جلوگیری از خفگی کودک باید این غذاها نرم باشن و لقمها به اندازه کوچیک انتخاب شن. اگه کودک حاضر نشد غذای جدید رو امتحان کنه اونو مجبور نکنین، اما غذا رو به سرعت از پیش رویش ورندارید. غذا رو در مقابل اون بذارین و در آخر اگه نخورد، اونو وردارین. کودک یک ساله باید در جمع خونواده غذا بخورد. این بسیار مهمه که ببینه پدرومادرش غذای سالم می خورن و غذاهای جدید رو امتحان می کنن. از طرف دیگه، با دادنمیان وعده مناسب واسه کودک، می تونین کاری کنین به پرخوری عادت نکنه.

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

شیرینی و آب میوه های مصنوعی رو تا جایی که می تونین محدود کنین. کودک یک ساله در روز فقط باید نصف فنجون آب میوه مصرف کنه. اگه اون به نصف راضی نمی شه، اونو با آب رقیق کنین.

تا حد امکان سعی کنین اجناس لبنی و پروتئینی ارگانیک رو که در مغازه های مخصوص به فروش می رسن، بخرین.

خواب

۱. الگوهای خواب کودک

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

الگوهای خواب کودک در طول یک سال کمی تغییر می کنن. اون به طور متوسط به ۱۱ ساعت و ۱ ربع خواب بدون معطلی در شب احتیاج داره. اما بین ۱۵ تا ۱۸ ماهگی، کم کم خواب صبح کودک کم می شه و به جای اون مدت طولانی تری (حدود ۲ ساعت و یک ربع) در عصر می خوابد. این مرحله کمی سخته، چون یک چُرت کافی نیس و با چرت دیگر هم مدت زمان خوابیدن زیاد می شه. نتیجه اینکه کودک زیاد خسته می شه و شب نمیتونه بخوابه. (خیلی از افراد تصور می کنن کودکی که زیاد خسته باشه خیلی راحت می خوابد، در حالی که اشتباهه.)

هنگامی که الگوی خواب کودک تغییر می کنه و ۱۰ تا ۱۱ ساعت بی معطلی در شب می خوابد، چُرت صبحگاهی اش منظم کوتاه تر می شه یا اینکه صبح زیاد می خوابد و عوضش عصرها از خوابیدن پرهیز می کنه، بدونین که حالا واسه گذار از این مرحله آمادگی داره. اگه این الگو رو به مدت ۲ هفته مشاهده کردین، یکی از چرتا رو حذف کنین. البته ممکنه بعضی وقتا پیش بیاد که دو بار در روز چرت بزنه. مثلا، اگه فهمیدین که کودک در روز بسیار خسته به نظر می رسه، اجازه بدین دوبار در روز بخوابه، اما خواب صبحگاهی اش رو به ۴۵ دقیقه محدود کنین.

۲. وحشت شبونه

وحشت شبونه (که با کابوس دیدن شبونه فرق داره)، معمولا در ۵ درصد از کودکان اتفاق میفته. این تجربه که معمولا در حدود ۱۵ ماهگی کودک رخ می ده می تونه هم واسه والدین و هم واسه کودک ترسناک باشه، چون کودک یهو با فریاد از خواب می پرد و بسیار مضطربه. در بیشتر مواقع هشیار نیس و حتی ممکنه شما رو نشناسه، بترسد و شما رو به عقب براند.

نگران نباشید. با کمی نظارت می تونین این مشکل رو برطرف کنین. مراقب باشین کودک در این حالت به خودش آسیب نرسونه. وحشت شبونه معمولا الگوی خاصی داره. مثلا ممکنه به طور منظم ۲ ساعت پس از اینکه کودک خوابید، این اتفاق رخ بده و ممکنه ۲ تا ۳ شب در هفته تکرار شه.

  • چند شب کودک تون رو هنگام خواب با دقت درنظر بگیرین تا الگوی وحشت شبونه اش رو پیدا کنین.
  • حدود نیم ساعت زودتر از موعد مقرر اونو بخوابونین.
  • ۱۵ دقیقه قبل از اونکه با وحشت بپرد، اونو بیدار کنین (طبق الگو، حالا میدونید دقیقا چه مدت طول می کشه تا وحشت کنه). نباید اونو به طور کامل بیدار کنین، فقط تا حدی که زیر لب چیزی بگه یا حرکت کنه یا بغلتد.
  • ۷ تا ۱۰ شب این کار رو تکرار کنین. حتی شبایی که طبق الگو، وحشت به سراغش نمیاد.

رشد مهارتای ارتباطی و اجتماعی

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

در یک سالگی، تعاملات اجتماعی کودک تا حد زیادی به اولین پرستار یا هر فرد دیگری که مسئول مراقبت از اوست مربوط می شه. این رابطه بیشترین اهمیت رو در سال اول زندگی کودک داره. البته ممکنه کودک تعاملات زیادی با همسالان و بزرگسالان دیگر هم در سال اول داشته باشه، اما این رابطه به اندازه رابطه ساده اهمیت نداره.

در یک سالگی، کودک واسه ایجاد رابطه با بقیه از اشاره کردن و صحبت کردن استفاده می کنه. یادگیری نحوه ی ایجاد رابطه با خواستها، نیازها و مقاصد شما واسه رشد مهارتای اجتماعی کودک یک ساله بسیار مهمه.

به فرایندی که در اونم کودک و هم والدین روی یک هدف یا فعالیت خاص تمرکز می کنن، «توجه مشترک» گفته می شه. این مراحل زمانی اتفاق میفته که پدرومادر نگاه خیره ی کودک رو دنبال می کنن یا به حرکات اون توجه می کنن. توجه مشترک، زمینه بسیار مهمی واسه پیشرفت زبون، بهبود مهارتای اجتماعی و پیشرفت شناختیه. کتابخوانی واسه کودکان و اشاره به تصاویر کتاب، برچسب زدن اشیای منزل و صحبت درباره اونا و برانگیختن علاقه کودک، راهی عالی واسه ایجاد رابطه در این سن وساله.

آموزش

بچه شما در این یک سال مهارتای زیادی مثل راه رفتن، صحبت کردن و پریدن رو یاد گرفته و بر اونا مسلط شده. در یک سالگی، بعضی مهارتای شخصی مثل نگه داشتن یک بطری یا یک فنجون هم از کودک انتظار میره. البته انتظار نداریم که در این سن کودک اونقدر آموزش دیده باشه که خودش به دست شویی برود، اما انتظار میره کلمات یا نشونه هایی رو به کار ببره که واسه پرستار یا والدینی که از اون نگهداری می کنن قابل درک باشه. ، تقلیدکردن از هر آموزش رسمی مؤثرتر و مهم تره. درواقع کودک چیزی که رو انجام میدید، تقلید می کنه و بهتر یاد میگیره.

کتاب خوندن نقش بسیار مهمی در آموزش لغات جدید، رنگا و حروف به کودک داره. باید این کار رو در برنامه هر روز یا هر شب کودک بذارین. تحقیقات نشون میدن کودکانی که واسه شون کتاب میگن دایره ی لغات بیشتر و مهارتای ریاضی پیشرفته تری نسبت به کودکان هم سن وسال خود داره.

از کتابای عکس دار استفاده کنین که عکسای بزرگ، روشن داشته باشن. هر بار که واسه شون کتاب می خونین بپرسید: «میتونی سگ رو پیدا کنی؟ سگ چه می گه؟»

یک کودک یک ساله باید نسبت به اسمش واکنش نشون بده و بینی، چشما و دهن و اجزای دیگر صورتش رو تشخیص بده و حتما اونا رو به شما نشون بده. ممکنه نتونه اسم این اجزا رو به زبون آورد، ولی باید بتونه اونا رو هم در صورت خودش و هم در صورت شما نشون بده.

رقابت: عادت دادن کودک به لیوان یا قمقمه واسه خوردن مایعات

کودک یک ساله و مراحل رشد فیزیکی و روحی اون در یک سالگی آموزشی

یکی از مادران تعریف می کرد: «یکی از سخت ترین تغییرات در فرزندم، گرفتن شیشه شیر از اون بود. اون ترجیح می داد آب یا شیر رو در شیشه شیر پستانک دار بخورد و واسه همین لیوان رو پرت می کرد.»

روش کار

۱. یک لیوان یا قمقمه مخصوص مایعات کودک براش تهیه کنین. معمولا در ۶ تا ۹ ماهگی بهتره بعضی وقتا از لیوان معمولی بهش شیر بدین تا عادت کنه. گزینه های مختلفی رو امتحان کنین تا زمانی که یکی رو دوست داشته باشه.

۲. اول از وعده ناهار شروع کنین، چون شاید در این وعده غذایی کمتر از صبح و شب به شیشه شیرش اهمیت می ده. شیشه شیر رو وردارین و به جای اون شیر رو در لیوان موردعلاقه اش بریزین.

۳. پس از اونکه ۴ تا ۷ روز در وعده ناهار از لیوان استفاده کرد، حال می تونین شیر وعده شام رو در لیوان بریزین و شیشه شیر رو وردارین.

۴. حال نوبت وعده صبحانهه. معمولا هنگامی که کودک از خواب بیدار می شه، توقع داره شیشه شیرش رو بهش بدن. در این زمان، بهترین کار اینه که پس از بیدار شدن از خواب، اونو بی معطلی سرِ میز صبحانه ببرین و شیر رو در لیوانش بریزین.

۵. درنهایت باید شیشه شیر رو از وعده ای که هنگام خواب می خوره حذف کنین. اگه کودک تا شام به اندازه کافی شیر مصرف کنه، دیگر احتیاجی به شیر قبل از خواب نداره. شاید در این مرحله بتونین شیشه شیر رو حذف کنین، چون کودک در تموم طول روز عادت کرده که بدون شیشه شیر، شیر بخورد. اما اگه نق زد و سروصدا راه انداخت، راه و روش تدریجی درنظر بگیرین و کم کم این وعده رو هم حذف کنین.

والدین بیشتر نگران هستن که فرزندشان به موقع و به اندازه کافی پیشرفت می کنن یا نه. واقعیت اینه که این دوره از زندگی کودک بسیار مهمه. بهترین پیشنهاد به والدین اینه که واسه کودک شون وقت بذارن و با اون لحظات سرگرم کننده ای رو سپری کنن. (بهتره بدونین پدران نقش تعیین کننده ای در رشد و تربیت کودک دارن.)

کودکان باعث می شن لحظات زندگی تون بدون پیش بینی باشه. به خاطر اونا ممکنه کارایی رو که شاید هیچوقت به فکرتون خطور نمی کرد انجام بدین. سعی کنین این لحظات رو هم واسه خودتون و هم واسه کودک تون لذت بخش کنین.



 


دسته‌ها: آموزشی