کپی شدن یک ایده ناب بدون رعایت هیچ حق و حقوق قانونی واسه مولف اتفاقی بسیار ناراحت کننده س که در ایران به کرّات رخ می ده. شاید خود ما هم بعضی وقتا یک فیلم و آلبوم موسیقی ایرونی رو که زحمت و هزینه زیادی براش شده خیلی راحت کپی کردیم بی اونکه فکر کنیم این کار تا چه حد غیراخلاقیه. نوشتن یک کتاب، سرودن شعر، داشتن یک سایت و تموم موارد این چنینی می تونه تحت حمایت قانون قرار بگیره و منافع مالی و غیرمالی (الهی) زیادی واسه بوجود آورندگان خود داشته باشه. الان حقوق مالکیت فکری در دو شاخه کلی حقوق مالکیت صنعتی و حقوق مالکیت ادبی و هنری (و حقوق در رابطه) به کمک پدیدآورندگان و مبتکران جور واجور اومده و راه رو واسه ایجاد آثار و ابداعات بیشتر صاف کرده. در این مقاله به بررسی معنی کپی رایت و حقوق پدیدآورندگان آثار ادبی و هنری که یکی از شکلای جور واجور حقوق مالکیت فکریه، می پردازیم.

 

کپی رایت یعنی چه؟

کپی رایت یا حق مؤلف، به عنوان اصطلاح حقوقی، نشون دهنده حقوقیه که پدیدآورندگان نسبت به آثار ادبی و هنری خود دارن. آثار مورد حمایت کپی رایت شامل کتاب، موسیقی، نقاشی، مجسمه، فیلم، برنامه های کامپیوتری، پایگاه های داده، و نقشه هاست. درواقع طیف بزرگی از آثار، مورد حمایت حق کپی رایت قرار میگیره. اما نکته اینجاست که قوانین داخلی زیاد هستن و باید دید که اثر از نظر کشوری که قراره در اون حمایت شه، شرایط لازم واسه حمایت رو داره یا نه. قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان در ماده ۲ خود فهرستی از آثار مورد حمایت رو گفته که شامل آثار زیره:

  • کتاب، رساله، جزوه، نمایش نامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری؛
  • شعر، ترانه، سرود و تصنیف که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشه؛
  • اثر سمعی و چشمی به خاطر اجرا در صحنهای نمایش یا پرده ی سینما یا پخش از رادیو یا تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشه؛
  • اثر موسیقی که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشه؛
  • نقاشی، تصویر، طرح، نقش و نقشه جغرافیایی ابتکاری و نوشته ها و خطای تزیینی و هر گونه اثر تزیینی و اثر تجسمی که به هر راه و روش به شکل ساده یا ترکیبی به وجود اومده باشه؛
  • هر گونه پیکره ( مجسمه)؛
  • اثر معماری مثل طرح و نقشه ساختمان؛
  • اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ایجاد بوجود اومده باشه؛
  • اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقشه قالی و گلیم؛
  • اثر ابتکاری که طبق ی فرهنگ بیشتر ( فولکلور) یا میراث فرهنگی و هنری ملی بوجود اومده باشه؛
  • اثر فنی که جنبه ی ایجاد و ابتکار داشته باشه؛
  • هر گونه اثر مبتکرانه ی دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نام برده بوجود اومده باشه.

الان با پیشرفتای گسترده در بخش فناوری، نرم افزارها هم تحت حمایت کپی رایت قرار گرفتن و بخش حمایت کپی رایت روزبه روز گسترده تر می شه.

حقوق پدیدآورنده ی اثر چیه؟

کپی رایت یا حق مؤلف چیه؟ آموزشی

پدیدآورنده اثر مشمول حمایت کپی رایت و دارای حقوقیه. این حقوق به دو دسته مادی و الهی تقسیم می شن. حقوق مادی حق استفاده ی مادی و استفاده مادی و مالی رو به صاحب اثر می ده و بوجود آورنده می تونه این حقوق رو انتقال بده و از منافع مالی اون بهره مند شه. حقوق الهی از منافع غیرمالی پدیدآورنده حمایت می کنه و غیرقابل انتقاله. بوجود آورنده می تونه حقوق مادی زیر رو به بقیه اعطا یا بهره ورداریای زیر از اثر خود رو ممنوع کنه:

این مطلب رو هم توصیه می کنم بخونین:   کورتاژ چیه و چیجوری انجام می شه؟

  • حق نشر اثر به اشکال جور واجور، مثل چاپ اثر یا عرضه اون به شکل صوتی؛
  • اجرای اثر به شکل عمومی؛
  • ضبط اون روی CD یا DVD؛
  • پخش اثر از راه رادیو یا تلویزیون؛
  • ترجمه ی اثر به زبونای دیگر؛
  • اقتباس از اثر، به طور مثال فیلمی اقتباسی از یک اثر ساخته شه.

مثل حقوق الهی هم میشه به این نکته اشاره کرد: ادعای پدیدآوردن (ایجاد) اثر و مخالفت با تغییرات در کار یا اثر که می تونه به معروفیت پدیدآورنده آسیب وارد کنه. در قانون حمایت حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان در ماده ۳، حقوق پدیدآورنده رو شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و استفاده مادی و الهی از نام و اثر اون می دونه.

شرط حمایت از اثر چیه؟

برابر ماده ۲۲ قانون مزبور، پدیدآورنده زمانی از حمایت قانون بهره مند می شه که اثر واسه اولین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجرا شده باشه. باتوجه به این نکته که ایران به «کنوانسیون بِرن» واسه حمایت از آثار ادبی و هنری نپیوستهه، نه ما از تولیدکنندهای اثر ادبی و هنری خارجی حمایت می کنیم و نه در خارج از کشور از تولیدکننده محتوای ایرونی واسه ثبت در ایران حمایتی می شه. ثبت اثر در ایران از شرایط حمایت قانونی به حساب نمیاد. برابر ماده ۲۱ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، پدیدآورندگان می تونن اثر و نام و عنوان و نشانۀ ویژه اثر خود رو در مراکزی که وزارت فرهنگ و هنر (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) باتعیین نوع آثار آگهی می کنن، به ثبت برسانند.

اثر ادبی و هنری چه مدت حمایت می شه؟

برابر قانون اصلاح ماده ۱۲ قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، مدت استفاده از حقوق مادی پدیدآورندگان موضوع این قانون که پس از فوت پدیدآورنده با وصایت یا وراثت منتقل می شه، از تاریخ مرگ پدیدآورنده پنجاه ساله و اگه وارثی نباشه یا بر اثر وصایت به دیگری منتقل نشه، واسه همون مدت و به خاطر استفاده ی عمومی در اختیار حاکم اسلامی (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی) قرار میگیره. یعنی برابر این ماده، مدت حمایت از حقوق مادی پدیدآورنده، مدت عمر اون و پنجاه سال پس از مرگ ویه. البته این مدت، استثنائاتی هم داره (مثل آثار عکاسی که طبق ماده ۱۶ قانون حمایت مؤلفان و مصنفان و هنرمندان، مدت حمایت سی سال از تاریخ نشر یا عرضه اثر عکاسیه). حقوق الهی پدیدآورنده، محدود به زمان نیس و همیشه مورد حمایت قانونه.

قوانین حمایت از آثار ادبی و هنری کدوم ان؟

قوانین داخلی حمایت حقوق مؤلف زیاد هستن. قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان (پذیرفته شده ۱۳۴۸)، آیین نامه ی اجرایی قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان (پذیرفته شده ۱۳۵۰) و قانون حمایت از پدیدآورندگان نرم افزارهای رایانه ای (پذیرفته شده ۱۳۷۹) ازجمله قوانین حمایت از حق مؤلف هستن.



منابع:

در نوشتن این متن از قانون حمایت حقوق مؤلفان و مصنفان و هنرمندان پذیرفته شده ۱۳۴۸ (و قانون اصلاح ماده ۱۲ همین قانون) استفاده شده.


۱

دسته‌ها: آموزشی